Yeni Tip Coronavirus Enfeksiyonu

Covid-19

Tahir Sarı – Veteriner Hekim

Aralık 2019 ‘da Çin’in Hubei eyaletinin başkenti olan Wuhan’da kendini gösteren pnömoni salgınına SARS-Cov-2 etkeninin sebep olduğu tespit edilmiş ve bu nedenle de Coronavirus Hastalığı 2019 ( Covid- 19 ) olarak tanımlanmıştır. Hastalık, başlangıçta bütün dünyada ciddiye alınmamış ancak; virusun morbidite ve mortalite oranının yüksek olması nedeniyle, ister istemez gündemin birinci maddesi Coronavirus olmuştur. Morbidite oranının bu denli yüksek oluşunda virusun kabiliyetinin yanı sıra Çin’in dünya ticaretindeki aktif rolü de etkili olmuştur.

Enfeksiyonun klinik bulguları; asemptomatik hastalık ve hafif üst solunum yolu enfeksiyonu gibi hafif vakalardan başlayarak, solunum yetmezliğinin eşlik ettiği ve ölümle sonuçlanabilen ağır viral pnömonilere varan sonuçlar doğurabilmektedir. Vakaların prognozundaki değişimler genel olarak hastaların yaşı, eşlik eden kronik hastalık olup olmama durumu, yaşam şartları ya da ülkelerin sağlık politikaları ile ilişkilidir.

Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) göre hastalığın şiddeti; bulaşıcılık, hastalığın ciddiyeti ve hastalığın etkisi ile belirleniyor. Bu yüzden DSÖ 11 Mart 2020 tarihinde Covid-19 hastalığı için pandemi ilan etti. Pandemi için DSÖ tarafından belirlenen; yeni bir virüs olma, insanlara kolayca geçebilme ve insandan insana kolay ve sürekli bulaşma kriterlerinin tamamı Covid-19 etkeni içinde geçerlidir.

Yeni tip koronavirus enfeksiyonunda enfekte fakat asemptomatik olan ya da hastalığın presemptomatik safhasında olan bireyler hastalığın kontrolünü ve yayılmasını zor hale getirmektedir. Covid-19 hastalarında heterojen klinik bulgularda, kişisel faktörlerin yanı sıra hastaların viral yükleri de önem arz etmektedir. Bu durumlar hastalığın seyri ve süresini etkilemektedir.

Hastalığı en ağır şekilde geçiren Avrupa ülkelerinin başında gelen İtalya’da vakaların % 76’sında ateş, % 73’ünde dispne, % 40’ında öksürük, % 8’inde diyare ve % 6’sında tat ve koku alma duyularında azalmalar gözlemlenmiştir.  Takip edilebilen vakaların % 29,2’sinde akut böbrek yetmezliği, % 10,4’ünde akut kardiyak hasar geliştiği, % 8,5’inde süper enfeksiyon geliştiği tespit edilmiştir. Ölen hastaların tıbbi kayıtlarına bakıldığı zaman % 73,8’inde hipertansiyon, % 33,9’unda diyabet ve %30,1’inde kalp hastalığına rastlanmıştır. Ayrıca ölen hastaların %96,5’inde ARDS gelişmiştir. Semptomların başlangıcından ölüme kadar geçen süre ortalama 8,6 gündür.

Cinsiyetin Hastalık Üzerine Etkisi

Virüsün yayılma ve mortalite kabiliyetinden bahsederken cinsiyet üzerinde de durmak gerekir. İtalya’ da ki vakaların % 66,3’ ü erkektir. Ölen kadınların yaş ortalaması da erkeklerden daha yukarıdadır. Fakat cinsiyetin hastalık üzerindeki etkisini gösteren herhangi bir bilimsel çalışma ya da kayıt yoktur. Bu yüzden bu rakamlar şu an için sadece istatistiksel bir değer taşımaktadır.

Diğer Hastalıklarla İlişkisi

Yaygın laboratuvar bulguları lökopeni ve lenfopeni olan hastalıkta, enfekte olanların hastaneye yatış oranları çocuk ve ergenlerde daha düşüktür ve bu özellikler SARS ve MERS virüs salgınlarıyla ortaktır.

Yaygın olarak BCG aşılama programına sahip olan ülkelerde Covid-19 vakalarındaki mortalite oranlarında ciddi oranda bir düşüklük göze çarpmaktadır.

Covid-19 kaynaklı ölümlerin çok yüksek olduğu İtalya’da bu zamana kadar herhangi bir BCG aşılama programı uygulanmamıştır ancak Covid- 19 vakalarının çok erken bir zamanda ( İtalya’ dan daha önce ) görüldüğü Japonya’da mortalite oranı çok düşük seyretmiştir. ( Japonya’da 1947’den beridir BCG aşısı yaptırmak zorunludur). 1984 yılından bu yana BCG aşılamasının zorunluğu olduğu İran’da 36 yaşından büyük insanlarda BCG aşısının olmayışı ölüm oranlarındaki fazlalığa sebep olmuş olabilir. Hastalığın başladığı Çin’de BCG aşılaması uzun yıllardır yapılıyor olmakla birlikte 1966-1976 yılları arasında gerçekleşen ‘Çin Halk Kültürel Devrimi’nden dolayı bu yıllarda BCG aşılaması yapılmamıştır. Yine birbirine çok yakın birer coğrafya olan ve insan yapıları son derece benzer olan İspanya ve Portekiz’de ki vakaların mortalite oranları da BCG aşılaması ile Covid-19 arasındaki ilişkiyi açıklamaya yardımcı olacaktır. İspanya’da Bask bölgesi dışında BCG aşılamasının yapılmasıyla ilgili bir zorunluluk yokken mortalite oranlarının İspanya’ya oranla çok düşük olduğu Portekiz’de ise BCG aşılaması yapmak zorunludur.

Yukarıdaki istatistiksel ifadeler BCG ( tüberküloz ) aşısının ciddiyetle uygulandığı ülkelerde Covid-19 kaynaklı vakaların mortalite oranlarında ciddi anlamda düşüklük olduğu belirlenmiştir.

Enfeksiyonun ilk tespit edilişinin üzerinden yaklaşık 6 aylık bir süre geçti. Hastalık bütün dünya için olduğu gibi bilim dünyası içinde birçok bilinmezi barındırıyor. Hastalığı geçirip iyileşenlerde kalıcı olarak şekillenen komplikasyonlar ya da hasarlarla virüsün tamamen ortadan kalkacağı ile ilgili kimse kesin olarak bir şey söyleyemiyor. Söylenenlerin tamamı ise teori olmaktan uzağa gidemiyor.

Sıcaklığın şu an için virüs üzerinde nasıl bir etkisi olacağını söylemek zor. Covid-19 etkeninin havaların ısınmasıyla patojenite kaybedeceği yönünde henüz bilimsel bir kayıt yok. Fakat ısınan havalarda virüsün yüzeylerde kalma zamanının kısalacağını söylemek mümkündür. Ayrıca insanların alışkanlıklarının ve sosyal hayat davranışlarının havaların ısınması ile değişeceğini ve bu değişimlerinde virüsün morbidite oranını azaltacağını söylemek mümkün.

Bu virüsü atlattığımız zaman geriye dönüp baktığımızda birçok alışkanlığımız değişmiş olacak. Temizlik anlayışımızdan beslenme alışkanlığımıza kadar bir çok davranışlarımızı virüs öncesi/sonrası şeklide yeniden tamamlayacağız.

 

Kaynaklar

  1. Miller A, Reandelar MJ, Fasciglione K, et al. Correlation between universal BCG vaccination policy and reduced morbidity and mortality for COVID-19: an epidemiological study. medRxiv preprint https://doi.org/10.1101/2020.03.24.20042937
  2. Wycliffe E. Wei, et al. Presymptomatic Transmission of SARS-CoV-2. Singapore, January 23–March 16, 2020.  https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/69/wr/mm6914e1.htm
  3. Luigi Palmieri, Xanthi Andrianou, Antonino Bella, et al. COVID-19 Surveillance Group. Characteristics of COVID-19 patients dying in Italy Report based on available data on March 20th, 2020.
  4. Hasan K. Siddiqi, et al. COVID-19 Illness in Native and Immunosuppressed States: A ClinicalTherapeutic Staging Proposal, Journal of Heart and Lung Transplantation (2020), doi:https://doi. org/10.1016/j.healun.2020.03.012 https://www.jhltonline.org/article/S1053-2498(20)31473-X/pdf
  5. Lai CC, Shih TP, Ko WC, et al. Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2) and coronavirus disease-2019 (COVID-19): The epidemic and the challenges. Int J Antimicrob Agents. 2020 Mar;55(3):105924. doi: 10.1016/j.ijantimicag.2020.105924. https://doi.org/10.1016/j. ijantimicag.2020.105924
  6. Bannister-Tyrrell M, Meyer A, Faverjon C, et al. Preliminary evidence that higher temperatures are associated with lower incidence of COVID-19, for cases reported globally up to 29th February 2020. In Press, https://www.medrxiv.org/content/10.1101/2020.03.18.20036731v1

Theme: Overlay by Kaira Extra Text
Türkiye

Keyifli okumalar dileriz.

%d blogcu bunu beğendi: